fimmtudagur, 06 apríl 2006
Yfirlýsingin undirstrikar nauðsyn þess að mannréttindi allra, þá sérstaklega aukin réttindi kvenna, séu virt til þess að Þúsaldarmarkmiðunum geti verið náð. Yfirlýsingin skuldbindur aðildarríki SÞ til að ,,berjast gegn öllu ofbeldi gegn konum og uppfylla CEDAW sáttmálann [Sáttmála SÞ um afnám allrar mismununar gegn konum].” Yfirlýsingin viðurkennir einnig að kynjajafnrétti og aukinn frumkvæðisréttur kvenna eru árangursríkar leiðir til að sigrast á fátækt, hungursneyð og sjúkdómum og stuðlar að sjálfbærri þróun.
Þúsaldaryfirlýsingin ítrekaði skuldbindingar aðildaríkja Sameinuðu þjóðanna og mikilvægi kynjajafnréttis eins og þær voru skilgreindar á heimsráðstefnum SÞ. Ráðstefnurnar, t.a.m. í Ríó '92, Vín '93 og Peking '95, voru skipulagðar af Sameinuðu þjóðunum á 10. áratuginum og urðu þær hvatinn að Þúsaldarfundinum og samþykktum hans árið 2000.
Skuldbindingarnar sem útlistaðar eru í Þúsaldaryfirlýsingunni þróuðust í 8 Þúsaldarmarkmið SÞ um þróun:
1. Eyða fátækt og hungri
2. Öll börn njóti grunnskólamenntunar
3. Vinna að jafnrétti kynjanna og styrkja frumkvæðisrétt kvenna
4. Lækka dánartíðni barna
5. Vinna að bættu heilsufari kvenna
6. Berjast gegn HIV/alnæmi, malaríu og öðrum sjúkdómum sem ógna mannkyninu
7. Vinna að sjálfbærri þróun
8. Styðja hnattræna samvinnu um þróun
Samhliða Þúsaldarmarkmiðunum eru markaðir 16 hnattrænir áfangar og 48 hnattrænar mælistikur sem eiga að auka líkurnar á því að markmiðunum verði náð. Þannig er meðal annars hægt að fylgjast á áþreifanlegan hátt með því hvaða lönd eru að vinna markvisst að markmiðunum.
Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna um þróun eru orðin helsta forgangsatriði allra sem hlut eiga að máli, ríkistjórna, stofnana á vegum Sameinuðu þjóðanna og alþjóðlegra fjármálastofnana. Áhersla Þúsaldaryfirlýsingarinnar á kynjajafnrétti og viðurkenning hennar kynjajafnrétti sem mikilvægum þætti í að ná fram Þúsaldarmarkmiðunum ætti að gefa til kynna að yfirlýsingin sé góð leið til að auka og efla réttindi kvenna.
Engu að síður hafa mörg kvenréttindasamtök bent á að mælistikur og markmið um kynjajafnrétti séu af heldur skornum skammti í framkvæmd Þúsaldarmarkmiðanna. Í ofanálag hafa skuldbindingar ríkja samkvæmt CEDAW sáttmálanum, Pekingáætluninni og öðrum alþjóðasamþykktum verið illa kynntar. Fyrirliggjandi áskorun felst þar af leiðandi í því að innleiða kynjasjónarmið í framkvæmd Þúsaldarmarkmiðanna og eftirlit með þeim á landsvísu. Ekki síður er mikilvægt að þær aðferðir sem notaðar eru til að ná fram Þúsaldarmarkmiðunum innihaldi sterk kynjasjónarmið ef markmiðin eiga að nást.
Kynjajafnrétti er eitt af Þúsaldarmarkmiðunum en það á í raun erindi við öll markmiðin. Munu Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna um þróun færa alþjóðasamfélagið aftur á bak með skilningarleysi sínu á þeim flóknu málum sem þarf að horfast í augu við? Fulltrúar kynjajafnréttis hafa unnið þreyttum höndum að því að tryggja það að skuldbindingar CEDAW sáttmálans og Peking áætlunarinnar verði uppfylltar og hefur árangurinn birst í löggjöf, stjórnarskrám, þróun réttarfars, stefnumótun, ríkisformgerð og fjárveitingum þar sem tillit er tekið til kynjasjónarmiða. Munu Þúsaldararkmiðin verða til þess að draga athygli frá þeirri jafnréttisþróun sem svo lengi hefur verið unnið að?
Ástæða er til að fagna þeim tækifærum sem Þúsaldarmarkmiðin bjóða upp á – að því gefnu að við höldum tryggð við anda Þúsaldaryfirlýsingarinnar. Til að ná markmiðunum þarf ekki aðeins að huga að alþjóðlegum markmiðum, aðferðum eða mælitækjum heldur einnig að viðurkenna mikilvægi kynjajafnréttis í hverju markmiði fyrir sig og ferlinu öllu.
Þess vegna leggur [UNIFEM til með þessari útgáfu] að Þúsaldarmarkmiðin verði ekki skoðuð sem nýjung heldur sem hluti af framkvæmd CEDAW sáttmálans og Pekingáætlunarinnar. Það er til mikils að vinna ef við nálgumst CEDAW, Pekingáætlunina og Þúsaldarmarkmiðin sem sameiginlegt ferli. Á grundvelli CEDAW og Pekingáætlunarinnar hafa þegar verið unnar yfirgripsmiklar og nákvæmar rannsóknir á því hversu mikil áhrif kynjamisrétti hefur á líf kvenna. Margar árangursríkar leiðir hafa verið farnar á síðustu áratugum, með aðstoð CEDAW og Pekingáætlunarinnar, í þeim tilgangi að ná fram kynjajafnrétti. Hægt væri að samræma þessar vinnu stefnumótun Þúsaldarmarkmiðanna. Spurningin er ekki einungis hvað CEDAW og Peking geta gert fyrir Þúsaldarmarkmiðin. Ef úrræðin sem helguð eru Þúsaldarmarkmiðunum eru samræmd þeim aðgerðum sem CEDAW og Pekingáætlunin hafa sýnt að eru nauðsynlegar, mun framþróun verða meiri. Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna um þróun geta, ef við kjósum, orðið að raunveruleika.
Textinn er inngangur að riti UNIFEM Pathway to Gender Equality. CEDAW, Beijing and the MDGs. Ritið má nálgast í heild sinni á pdf formi hér.
